Speciality vs specialty – który zapis jest prawidłowy?

Obie formy są poprawne w języku angielskim, choć używane w różnych kontekstach geograficznych. Forma „speciality" jest preferowana w brytyjskiej odmianie angielskiego i powszechnie stosowana w Wielkiej Brytanii, Irlandii oraz w krajach Wspólnoty Narodów. Z kolei „specialty" to amerykańska wersja tego samego słowa, dominująca w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. W praktyce branży kawowej obie formy funkcjonują równolegle i są powszechnie akceptowane.

Co ciekawe, Specialty Coffee Association (SCA) – główna organizacja wyznaczająca standardy w branży – w swojej oficjalnej nazwie używa formy amerykańskiej „specialty". To właśnie od tego terminu pochodzi polska nazwa „kawa specjalna", która jest tłumaczeniem angielskiego określenia specialty coffee.

"W naszej palarni świadomie używamy obu form – speciality i specialty – bo dla nas liczy się przede wszystkim jakość ziarna, a nie geograficzne pochodzenie terminu. Czy nazwiemy ją speciality czy specialty, najważniejsze jest to, że mówimy o kawie, która uzyskała powyżej 80 punktów w ocenie Q Grader."

— Tomasz Sochacki, Główny Roaster · Rzemieślnicza Palarnia Kawy Sochaccy

Której formy używać w polskim tekście?

Jeśli piszesz po polsku, najbezpieczniejszym wyborem jest „specialty" – bo tę formę nosi w nazwie sama organizacja branżowa, tak zapisuje ją większość polskich palarni i tak najczęściej wpisują ją klienci w wyszukiwarkę. Forma „speciality" nie jest błędem i spotkasz ją w tekstach tłumaczonych z brytyjskiego angielskiego, ale w polskim obiegu jest rzadsza.

Osobna sprawa to polskie tłumaczenie. Określenie „kawa specjalna" jest poprawne językowo, ale w praktyce bywa mylące – brzmi jak marketingowy przymiotnik, a nie nazwa kategorii jakościowej z konkretnym progiem punktowym. Dlatego w tekstach fachowych zwykle zostawia się formę angielską, odmieniając jedynie wyraz „kawa": kawa specialty, kawy specialty, o kawie specialty.

Czym właściwie jest kawa specialty?

Specialty to nie przymiotnik reklamowy, ale kategoria z liczbowym progiem. Kawa musi uzyskać co najmniej 80 punktów na 100 w ocenie certyfikowanego Q Gradera, przeprowadzonej według standaryzowanej procedury cuppingu. Ocena obejmuje dziesięć kategorii – aromat, smak, posmak, kwasowość, ciało, jednolitość, balans, czystość filiżanki, słodycz i ogólne wrażenie – każdą punktowaną maksymalnie po 10 punktów. Ten próg spełnia jedynie kilka procent światowej produkcji kawy.

"Specialty coffee to nie tylko termin marketingowy – to precyzyjnie zdefiniowana kategoria jakościowa. Kawa musi być wolna od defektów pierwszej kategorii i może zawierać maksymalnie pięć defektów drugiej kategorii na 350 gramów próbki."

— Specialty Coffee Association, Coffee Standards (2023) Źródło: Specialty Coffee Association - Coffee Standards

Punktacja to jednak tylko jeden z wyznaczników. Na tym, jak specialty różni się od kawy komercyjnej w zbiorze, przetwarzaniu, paleniu i cenie – oraz jak rozpoznać ją na półce – skupiliśmy się w osobnym tekście: Kawa specialty vs komercyjna: różnice.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o pisownię i nazewnictwo

Czy „speciality" to błąd?

Nie. To poprawna brytyjska forma tego samego słowa i spotkasz ją w tekstach tłumaczonych z angielskiego brytyjskiego. W polskim obiegu branżowym częstsza jest jednak forma amerykańska „specialty" – między innymi dlatego, że tak nazywa się Specialty Coffee Association.

Czy lepiej pisać „kawa specialty" czy „kawa specjalna"?

W tekstach fachowych i w sklepach dominuje „kawa specialty". „Kawa specjalna" jest poprawnym tłumaczeniem, ale brzmi jak ogólny przymiotnik i nie sygnalizuje, że chodzi o kategorię z progiem 80 punktów. Jeśli piszesz dla czytelnika, który zna temat – zostań przy „specialty".

Jak odmieniać słowo „specialty" po polsku?

Samego wyrazu „specialty" nie odmieniamy – odmienia się rzeczownik, który on określa: kawa specialty, kawy specialty, kawie specialty, kawy specialty (mianownik mnogi). Zapis wielką literą stosujemy tylko w nazwach własnych, na przykład Specialty Coffee Association.

Czy każda droga kawa to automatycznie kawa specialty?

Nie. Wysoka cena nie gwarantuje, że kawa spełnia standardy specialty – decyduje wyłącznie ocena certyfikowanego Q Gradera i minimum 80 punktów. Niektóre marki podnoszą ceny marketingiem, nie oferując odpowiedniej jakości. Sprawdzaj punktację i transparentność pochodzenia.